Trang chủ Hoạt động Chương trình tư vấn "Bệnh dạ dày tá tràng và nhiễm Helicobacter Pylori"

" BỆNH DẠ DÀY TÁ TRÀNG & NHIỄM HELICOBACTER PYLORI" Với nội dung dể hiểu và sự tư vấn giải đáp thắc mắc nhiệt tình của Bác sĩ, chương trình đã thu hút hơn 70 lượt người tham dự, Tài liệu tham khảo như sau :

Dạ dày là một tạng thuộc hệ tiêu hóa, nằm ở vùng giữa bụng, phía trên rốn. Dạ dày thông phía trên với thực quản qua lỗ tâm vị và thông ở duới với tá tràng qua lỗ môn vị.

Dạ dày có chức năng tích trữ, nhào trộn thức ăn rồi đưa xuống ruột non để hấp thu. Dạ dày tiết ra một chất dịch gọi là dịch vị, trong dịch vị có chứa a-xít Chlorhydric HCl.

Ngoài nhiệm vụ tiêu hóa thức ăn, HCl còn có vai trò ngăn cản, tiêu diệt vi khuẩn xâm nhập vào đuờng tiêu hóa, giúp bảo vệ cơ thể. Tuy nhiên, khi sự bài tiết HCl quá mức có thể gây ra bệnh viêm loét dạ dày tá tràng.

Tá tràng cũng thuộc hệ tiêu hóa, là đoạn đầu tiên của ruột non. Phần đầu tiên của tá tràng to hơn các phần còn lại, gọi là hành tá tràng.

Thành của dạ dày và tá tràng có nhiều lớp, lớp trong cùng tiếp xúc với thức ăn gọi là lớp niêm mạc. Bình thuờng, lớp niêm mạc có màu hồng và trơn láng.

Bệnh ở dạ dày và tá tràng (nhất là ở hành tá tràng) thuờng có liên quan với nhau, triệu chứng bệnh ở dạ dày và ở tá tràng cũng tương đối giống nhau.

BỆNH Ở DẠ DÀY-TÁ TRÀNG

Bệnh ở dạ dày tá tràng là bệnh chiếm tỷ lệ cao nhất trong số nguời bệnh đến khám ở các phòng khám tiêu hóa. Các bệnh dạ dày tá tràng thuờng gặp là:

- Viêm dạ dày - tá tràng: Lớp niêm mạc có thể sung huyết, đỏ hơn bình thuờng, phù nề hoặc có những vết xuớc.

- Loét dạ dày - tá tràng: Tổn thuong sâu hơn, lớp niêm mạc bị khuyết lõm, mất chất, có thể gây chảy máu từ ổ loét.

- Viêm thực quản trào nguợc: Là hiện tuợng a-xít từ dạ dày trào lên thực quản gây viêm đoạn cuối thực quản (phần nối với dạ dày).

- Ung thư dạ dày: Là tình trạng phát sinh tế bào ung thư (tế bào ác tính) trong dạ dày. Các tế bào này sẽ phát triển, xâm lấn, gây lở loét hoặc tạo thành khối u trong dạ dày.

Ngoài ra, ở dạ dày-tá tràng còn có thể có những Bệnh ít gặp, ít nguy hiểm hơn như các u lành, polyp,…

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH Ở DẠ DÀY TÁ TRÀNG

- Do chế độ ăn uống; Một số thức ăn, đồ uống hoặc các thức ăn uống sau đây có thể là yếu tố thuận lợi gây ra Bệnh dạ dày tá tràng:

+ Các chất có tính kích thích như ruợu, bia.

+ Ăn nhiều chất cay, chua.

+ Ăn không đủ bữa, bỏ bữa ăn, ăn quá vội, ăn quá gần giờ đi ngủ.

- Do thuốc: Một số thuốc có thể gây tác dụng phụ là viêm loét dạ dày, nhất là các thuốc dùng điều trị các Bệnh về khớp, trị Bệnh hen suyễn,…

-  Yếu tố thần kinh: do căng  thẳng, suy nghĩ, lo lắng quá nhiều.

- Vi khuẩn Helicobacter pylori

Từ những năm 1990, các nhà khoa học đã tìm ra một loại vi khuẩn, là nguyên  nhân chủ yếu gây ra viêm hoặc loét dạ dày tá tràng, thậm chí có liên quan đến ung thư dạ dày. Ðó là loại xoắn khuẩn có tên là Helicobacter pylori (thuờng gọi là H.pylori hay Hp). Vi khuẩn này đặc biệt sống được trong môi truờng  a-xít của dạ dày mà hầu hết các vi khuẩn khác đều bị tiêu diệt. Có thể nói, việc tìm ra vi khuẩn H.pylori là một buớc tiến rất quan trọng, làm thay đổi rất lớn trong chẩn đoán và điều trị Bệnh viêm loét dạ dày tá tràng cũng như ung thư dạ dày. Vì vậy, diệt trừ H.pylori (nếu có) là một buớc quan trọng trong điều trị Bệnh dạ dày tá tràng.

BIỂU HIỆN CỦA BỆNH DẠ DÀY TÁ TRÀNG

Các triệu chứng của Bệnh thuờng kéo dài, lặp đi lặp lại từ vài ngày đến vài tuần, thậm chí nhiều tháng, nhiều năm. Không phải mọi nguời mắc Bệnh dạ dày tá tràng đều có biểu hiện giống nhau, song những dấu hiệu, triệu chứng sau đây là những triệu chứng thuờng gặp, thuờng là nguyên nhân khiến nguời Bệnh đến với thầy thuốc

- Ðau bụng:

+ Vị trí đau: thuờng đau vùng thuợng vị (vùng phía trên rốn, duới xuong ức, dân gian thuờng gọi là vùng “chấn thủy”)

+ Ðau lâm râm, âm ỉ.

+ Ðau có thể đau khi đói, ăn vào sẽ bớt đau, Cũng có nguời khi đói sẽ dễ chịu nhưng ăn vào lại đau.

- Chậm tiêu: nguời Bệnh thuờng có cảm giác nặng bụng kéo dài sau bữa ăn, không có cảm giácđói bụng mặc dù đã đến bữa ăn kế tiếp.

- Ợ hơi, ợ chua

- Các dấu hiệu khác: buồn nôn (thuờng vào buổi sáng, lúc đánh răng), ăn không ngon, sôi ruột, táo bón hay tiêu chảy, nguời mệt mỏi, uể oải,…

- Dấu hiệu báo động: Ðặc biệt, khi những triệu chứng trên đi  kèm với dấu hiệu xanh xao, thiếu máu, sụt cân là những dấu hiệu cần luu ý và nên khám bệnh vì có thể đó là dấu hiệu của Bệnh ung thư dạ dày.

Nên nhớ rằng, không phải những dấu hiệu trên đây đều là dấu hiệu của Bệnh dạ dày-tá tràng.

Ví dụ, đau bụng vùng thuợng vị còn gặp ở nhiều Bệnh như sỏi túi mật, viêm túi mật, viêm tụy, viêm gan, viêm ruột thừa những giờ đầu,…

Nguợc lại không phải nguời Bệnh dạ dày tá tràng nào cũng có đầy đủ các triệu chứng trên đây, có nhiều nguời Bệnh có dấu hiệu rất mơ hồ, thậm chí hoàn toàn không có triệu chứng.

BIẾN CHỨNG CỦA VIÊM LOÉT DẠ DÀY-TÁ TRÀNG

Bệnh viêm loét dạ dày-tá tràng nếu không chữa trị đúng có thể gây ra các biến chứng sau:

- Chảy máu: Chảy máu ổ loét dạ dày-tá tràng làm nguời Bệnh nôn ra máu hoặc đi tiêu ra phân có màu đen, đồng thời nguời Bệnh xanh xao, chóng mặt.

- Thủng ổ loét dạ dày-tá tràng: Ổ loét không đuợc phát hiện, điều trị đúng và kịp thời sẽ càng ngày càng sâu và gây thủng dạ dày-tá tràng. Khi đó nguời bệnh đột ngột đau bụng dữ dội, bụng gồng cứng.

- Hẹp môn vị: Có thể ổ loét ở gần lỗ môn vị làm co kéo, làm hẹp lỗ môn vị, gây cản trở thức ăn qua tá tràng. Nguời bệnh sẽ ăn khó tiêu, nôn thức ăn cũ của bữa ăn truớc, nguời gầy ốm suy kiệt dần.

- Ung thư dạ dày: Có quan điểm cho rằng một ổ loét dạ dày nếu không điều trị đúng có thể tiến triển thành ung thư dạ dày.

PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN BỆNH DẠ DÀY TÁ TRÀNG VÀ NHIỄM H.PYLORI

Ngày nay, với tiến bộ của khoa học công nghệ, việc chẩn đoán bệnh dạ dày tá tràng cũng như tình trạng nhiễm H.pylory đơn giản, nhanh chóng và chính xác hơn. Có thể kể các phuong pháp, kỹ thuật đã và đang được thực hiện tại BV Ðại học Y Duợc TPHCM - Cơ sở 2 như sau:

Nội soi:

Ðến nay, nội soi duợc xem là kỹ thuật chính xác nhất, đuợc sử dụng nhiều nhất trong chẩn đoán bệnh vì:

- Kỹ thuật đơn giản, nguời bệnh chỉ cần nhịn ăn truớc khi soi khoảng 8 tiếng đồng hồ mà không cần chuẩn bị gì đặc biệt.

- Phát hiện đuợc thương tổn ở thực quản, dạ dày, tá tràng.

- Có thể sinh thiết thương tổn, giúp chẩn đoán ung thư.

- Lấy mẫu trong dạ dày để xét nghiệm xem có hiện diện H.pylori hay không (thuờng gọi là xét nghiệm CLO test).

Ngày nay, chúng ta còn có thể xác định nguời bệnh nhiễm chủng H.pylori nào, có thuộc chủng có độc tính cao hay không hoặc phát hiện chủng vi khuẩn đề kháng với kháng sinh bằng xét nghiệm sinh học phân tử. Các xét nghiệm này đã và đang được thực hiện tại Bệnh viện Ðại học Y Duợc TPHCM - Cơ sở 2.

- Có thể nội soi nhiều lần để theo dõi diễn tiến của bệnh, nhất là những ổ loét có nhiều nguy cơ biến chứng hay nghi ngờ ung thư.

Luu ý rằng nếu nguời bệnh đã dùng thuốc kháng sinh, thuốc chữa đau dạ dày trong vòng một tháng truớc khi soi thì việc chẩn đoán nhiễm H.pylori có thể cho kết quả không chính xác. Do dó việc nội soi lúc này có giá trị phát hiện tổn thương dạ dày hơn là xác định sự hiện diện H.pylori.

Test hơi thở

Ðây là một xét nghiệm giúp phát hiện nhiễm H.pylori. Xét nghiệm đơn giản không làm nguời bệnh khó chịu hay sợ. Xét nghiệm này không giúp phát hiện thuong tổn dạ dày tá tràng. Do đó, nó chỉ phù hợp dể theo dõi hiệu quả điều trị tiệt trừ H.pylori đối với những nguời đã qua nội soi.

Cũng như xét nghiệm ClO test, xét nghiệm hơi thở sẽ không chính xác nếu người bệnh đã dùng thuốc trong vòng một tháng trở lại

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu có ý nghĩa tầm soát tình trạng nhiễm H.pylori hơn là chẩn đoán vì khi xét nghiệm cho kết quả dương tính cũng chưa chắc chắn là nguời bệnh hiện đang mắc bệnh hoặc là khi nguời bệnh mới nhiễm H.pylori có thể cho kết quả xét nghiệm máu âm tính. Hon nữa, xét nghiệm máu không giúp phát hiện thuong tổn ở dạ dày tá tràng.

Chụp Xquang dạ dày có cản quang:

Kỹ thuật này đã đuợc sử dụng khá lâu, khi chưa có nội soi. Nó có thể chẩn đoán loét dạ dày, phát hiện thương tổn nghi ngờ ung thư dạ dày nhưng nó không sinh thiết được thương tổn và không giúp phát hiện nhiễm H.pylori. Ngày nay kỹ thuật này ít đuợc sử dụng.

PHÒNG NGỪA BỆNH DẠ DÀY TÁ TRÀNG

Mặc dù khó tránh đuợc bệnh hoàn toàn nhưng chúng ta có thể phòng ngừa bệnh, giảm bớt khả năng gây ra bệnh cho chính mình và cho nguời thân bằng cách hạn chế những yếu tố thuận lợi đã nêu ở trên, cụ thể:

- Ăn uống điều độ, đúng giờ

- Không lạm dụng ruợu bia.

- Dùng thuốc hợp lý, có chỉ định, có huớng dẫn của thầy thuốc.

- Ðặc biệt, ngày nay đã có bằng chứng rằng H.pylori là nguyên nhân chính gây bệnh dạ dày, tá tràng, việc phòng ngừa lây nhiễm H.pylori là rất quan trọng và rất hiệu quả trong phòng ngừa bệnh dạ dày tá tràng. Hiện nay trên thế giới chưa có thuốc chủng ngừa H.pylori. Ðể tránh lây nhiễm H.pylori (và các tác nhân gây bệnh khác) bằng đuờng ăn uống, cần phải ăn chín, uống sạch, tránh dùng chung muỗng, đũa  với nguời khác trong cùng bữa ăn.

- Cuối cùng, cần đến cơ sở y tế để bác sĩ  khám khi có dấu hiệu của bệnh; không đuợc tự chữa trị vì có thể làm bệnh diễn tiến âm thầm, khó chẩn đoán hoặc chẩn đoán muộn. Ðặc biệt, việc dùng thuốc không đúng sẽ làm tăng khả năng kháng thuốc của vi khuẩn H.pylori.

Một số hình ảnh CTTV

TS.BS. Nguyễn Hoàng Vũ

Phòng khám và nội soi Tiêu hóa,

BV Ðại học Y DuợcTPHCM - Cơ sở 2