Dị vật trong tai là bệnh lý (hay nói đúng hơn là tai nạn) khá thường gặp trong lĩnh vực Tai Mũi Họng, nhất là ở trẻ nhỏ. Mặc dù không phải là bệnh lý nguy hiểm nhưng dị vật trong tai sẽ gây ra khá nhiều sự khó chịu hoặc thậm chí là khá đau đớn, nếu xảy ra ở trẻ nhỏ thì hầu như chắc chắn sẽ làm các bậc phụ huynh rất lo lắng và bối rối. Vậy nếu bản thân hoặc người thân bị dị vật tai thì nên hành động thế nào? Bài viết dưới đây sẽ giúp các bạn có một cái nhìn tổng quan và cách thức xử lý dị vật trong tai phù hợp để tránh gây thêm tổn thương không đáng có cho tai.

Có một số cách phân loại dị vật tai khác nhau, trong bài này sẽ trình bày cách phân loại và xử lý theo 2 nhóm dị vật:

1. Dị vật là côn trùng: dị vật tai là côn trùng thì ít gặp hơn. Các loại côn trùng chui vào tai bệnh nhân mà chúng tôi hay gặp ở các phòng khám là gián, kiến, muỗi, ruồi nhặng, ong ruồi...Khi chui vào tai, các côn trùng này thường di chuyển, cắn, quẫy đạp...gây đau đớn, phù nề hoặc chảy máu trong tai, đôi khi có thể gây tổn thương màng nhĩ. Bản thân người viết từng tiếp một bệnh nhân vốn là nông dân miền Tây Nam bộ đến khám vì có cảm giác lạ trong tai, khi soi khám thì thấy trong tai bệnh nhân lúc nhúc một đám ấu trùng có lẽ cùa một loại côn trùng thủy sinh nào đó! Ngoại trừ tai nạn do côn trùng ngẫu nhiên bay lọt vào tai thì chúng ta có thể phòng tránh bằng cách giữ môi trường sống sạch sẽ, thoáng đãng, sáng sủa và hạn chế nằm ngủ dưới đất vì côn trùng thường sống và hoạt động ở nơi tối tăm, ẩm thấp. Trường hợp khi đã bị côn trùng chui vào trong ống tai thì cần bình tĩnh, không chọc ngoáy, khều móc lung tung vì có thể làm côn trùng di chuyển mạnh hơn nên sẽ đau đớn khó chịu hơn, và khi côn trùng là gián hoặc dế thì các gai nhọn ở chân sẽ có thể gây rách da ống tai hay tổn thương màng nhĩ. Cách xử lý đúng là nhỏ cồn hoặc rượu vào tai (không dùng xăng hay dầu lửa,dễ gây bỏng hoặc gây kích ứng mạnh cho tai), nồng độ các thứ này sẽ làm côn trùng chui ngược ra ngoài hoặc bị chết. Nếu chúng chết trong tai thi dùng bơm tiêm bơm nước sạch vào tai (hướng đầu bơm lên trần ống tai), dòng nước sẽ di chuyển và đẩy xác côn trùng ra ngoài. Còn có cách khác là cho bệnh nhân nằm vào phòng tối rồi để 1 nguồn sáng nhỏ (nến, đèn pin...) bên ngoài tai, theo bản năng, côn trùng sẽ di chuyển về hướng các nguồn sáng nên sẽ ra ngoài ( thực tế cách này hiếm khi sử dụng vì hơi lâu có kết quả!). Nếu đã làm theo cách trên mà vẫn không lấy được dị vật ra thì còn 1 cách cuối cùng chắc chắn hiệu quả: đến gặp bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nhờ họ lấy côn trùng ra!

2. Dị vật không phải là côn trùng: loại này thì thường xuyên gặp hơn. Dị vật loại này có thể do cơ thể tự tạo ra ( nút ráy tai, nút biểu bì ống tai) hoặc do người bệnh chủ động đưa từ ngoài vào như khi ngoáy tai bằng que gòn và đầu gòn bị rơi vào trong tai, hoặc trẻ nhỏ nhét vào tai chúng với đủ mọi thứ trên đời: từ viên giấy nhỏ, mẩu bánh kẹo cho đến hạt đậu, hạt cườm, viên bi nhỏ, thậm chí là tự đổ cát vô tai...Với các dị vật loại này, ngoại trừ những dị vật to, nằm lấp ló ra ngoài và có thể dễ dàng kéo hay gắp ra thì chúng ta không nên cố sức khều móc ra vì phần nhiều là sẽ đẩy dị vật vô sâu thêm (nhất là các dị vật tròn, trơn) hoặc làm dị vật di chuyển theo hướng không phù hợp gây tổn thương ống tai, tổn thương màng nhĩ ( nếu là dị vật cứng, sắc nhọn), vả lại nếu là trẻ em thì chúng sẽ khóc, quẫy đạp nhiều nên khi cứ cố tìm cách khều móc dị vật thì nguy cơ gây tổn thương nặng thêm cho tai là rất cao! Có thể xử lý bằng cách bơm nước như đã trình bày ở phần trên, và nếu không có kết quả thì tốt nhất là đến gặp bác sĩ Tai Mũi Họng để các bác sĩ lấy dị vật ra càng sớm càng tốt!

Tóm lại, nếu bản thân hoặc trẻ em trong nhà bị tình trạng có dị vật trong tai dù là dị vật loại nào thì cũng nên ghi nhớ nguyên tắc : bình tĩnh nhận dạng dị vật - không quá cố gắng hay thô bạo lấy dị vật nếu nạn nhân không hợp tác hoặc dị vật ở vị trí khó - nếu nạn nhân hợp tác tốt thì có thể thử lấy bằng cách thức nhẹ nhàng đã nói ở trên - và, cách xử lý tối ưu cuối cùng vẫn là nên đưa đến bác sĩ chyên khoa Tai mũi họng để xử lý.

BS.CK1 Phan Quốc Bảo

Khoa Tai Mũi Họng